در تاريخ آمده است كه انس بن نضر به عمر بن خطاب و طلحة ببن عبيداللّه و جمعى از مهاجران برخورد كه دست از جنگ كشيده بودند ، پرسيد : چرا ايستاده‌ايد ؟ گفتند : رسول خدا ( ص ) كشته شد ، پرسيد : پس بعد از حيات رسول خدا ( ص ) زندگى را مىخواهيد چه كنيد ؟ جا دارد شما هم در همان راهى كه رسول خدا ( ص ) كشته شد بميريد . آن‌گاه رو به دشمن كرد و آن‌قدر شمشير زد تا كشته شد . « 1 » گروهى از اصحاب پيامبر ( ص ) نيز درصدد امان گرفتن از ابوسفيان برآمدند ، بگونه‌اى كه پس از پخش شايعهء قتل پيامبر ( ص ) ، يكى از افرادى كه در پشت صخره‌اى پنهان شده بودند گفت : اى كاش كسى را مىداشتيم و نزد عبداللّه بن ابى مىفرستاديم و او از ابىسفيان براى ما امان مىگرفت ، آن‌گاه فرياد زد : هان اى مردم مهاجر ! معطل چه هستيد ؟ محمّد كشته شد ! به سوى قوم مكّى خود ( يعنى لشكر ابىسفيان ) برگرديد و گرنه مىآيند و شما را مىكشند . « 2 » اين نمونه‌ها و مواردى از اين قبيل نشانگر ضعف ايمان آنانى است كه با پيامبر ( ص ) همراه شدند ، امّا به عهد خود در يارى آن حضرت وفا نكردند و اگر چنين حوادثى پيش نمىآمد ، ماهيت آنان آشكار نمىشد . و از سوى ديگر نشانهء قوت ايمان افرادى بود كه به عهد خود با پيامبر وفا كردند . صحنهء تجلّى اخلاص و ايثار : جنگها از سوى ديگر صحنهء تجلى اخلاص و ايثار است . برخى پس از نبرد بدر و پيش از پيكار احد همواره تظاهر مىكردند كه اگر ما در نبرد بدر بوديم ، چنين و چنان مىكرديم ، ولى وقتى جنگ احد پيش آمد ، خود را كنار كشيدند . قرآن كريم در اين باره مىفرمايد : « وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِن قَبْلِ أَن تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ » « 3 » شما همان كسانى هستيد كه پيش از آنكه دستور جهاد براى مسلمانان بيايد با كمال شوق آرزوى جهاد و كشته شدن در راه دين مىكرديد پس آن را با چشم خود ديديد در حالى كه به آن نگاه مىكرديد ( و حاضر نبوديد به آن تن دهيد ) .

--> ( 1 ) . سيرهء ابن هشام ، ترجمه مهدوى ، ج 20 ، ص 670 ، انتشارات خوارزمى ، 1361 ( 2 ) . الدر المنثور ، سيوطى ، ج 2 ، ص 80 ، دارالمعرفه بيروت ( 3 ) . آل عمران ، آيهء 143